İyonya
1/12/2007 -Kategori: Uygarliklar
İyonya
İyonya (Yun. Ιωνία; Batı dillerinde Ionia)
Anadolu'da bugünkü İzmir ve Aydın illerinin sahil şeridine Antik
Çağ'da verilen addır.
Bölgede bulunan 12 bağımsız sahil kenti
(Kuzeyden Güneye) Phokai (Foça), Klazomenai, Erythrai, Teos,
Kolophon, Lebedos, Ephesos (Efes), Priene, Myos
ve Miletos (Milet) ile birlikte (halen Yunanistan'a ait olan) Khios
(Sakız) ve Samos (Sisam) ada kentleri idi. Bu kentler MÖ 1000 dolayında
Yunanistan'dan gelen ve Yunanlıların İon ulusuna mensup olan kolonistler
tarafından kuruldular.
MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda İyon kentleri
(özellikle bunların en önemlileri olan Ephsesos, Miletos ve Samos) tüm Akdeniz
havzası üzerinde güçlü bir ticari egemenlik kurdular; bilim, sanat ve felsefe
alanında, daha sonra gelişen Yunan ve Roma uygarlıklarının temeli olarak kabul
edilen büyük başarılara imza attılar.
İyonya MÖ 546 yılında Pers (İran)
egemenliğine girdi. 502-496 yıllarındaki İyonya İsyanı'nın yenilgisinden
sonra yıkıma uğrayarak önemini ve gücünü kaybetti. MÖ 133'ten sonra Efes ve
Milet, Roma İmparatorluğunun Asia eyaletinin önemli kentleri olarak
yeniden kalkındılarsa da, MÖ 6. yüzyıldaki kültürel ve siyasi önemlerine tekrar
kavuşamadılar.
Eski Farsça İonan adı, Perslerin
İyonyalılara vediği isimdi. Farsça ve Arapça'dan Türkçeye Yunan
biçiminde geçen bu ad, daha sonra Helen ulusunun tümü için İslam kültürel
dairesindeki ulusların kullandığı ad oldu.
İyonya'da Siyasi Yapı
Siyasal yapılanmaları bağımsız şehir devleti
şeklinde idi. Şehir devletlerinin temsilcileri Panionion adlı kutsal
alanda (halen Kuşadası'na bağlı Güzelçamlı'da) dini ve siyasi amaçlar için
dönemsel olarak toplanmakla birlikte, hiçbir zaman ortak bir siyasi yapıda bir
araya gelmediler.Hiç bir zaman bir araya gelmedikleri için ortak karar
aldıkları bir yerde yoktur.Tüm Karadeniz, Kuzey Ege, Güney İtalya ve Sicilya
sahillerinde çok sayıda koloni kurarak Akdeniz havzasındaki ticari
üstünlüklerini geliştirdiler. Amasra, Sinop, Trabzon, Batum, Kefe, Varna, Enez,
Napoli, Sirakuza, Marsilya, Nis gibi birçok kent ilk kez İyonyalılar tarafından
kolonize edildi.
İyon şehir devletlerinin başında en eski
dönemde krallar bulunuyordu. MÖ 7. yüzyılda halkın seçtiği kişiler, meclislerin
yardımı ile şehirleri yönetmeye başladılar. 6. yüzyılda seçim yoluyla iktidarı
ele geçiren güçlü yöneticiler tiranlık düzenini
kurdular.
İyonya'da Kültürel Yapı
Felsefe ve bilim
Ön Asya ve
Akdeniz ticaret yollarının kavşak noktasında bir ülke olmaları bilim ve kültür
alanında ileri gitmelerinin en önemli nedenidir. Bunun yanısıra merkezi
otoriteye bağlı olmayan bağımsız kentler olarak örgütlenmeleri, özgür düşünce
geleneğinin gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır.
Milet'li Thales, Batı
felsefesinin ve matematiğinin kurucusu olarak anılır. Thales'in öğrencisi olan
Anaksimandros, insanlık tarihinde (resmi kayıtlar ve kutsal kitaplar dışında)
ilk kez bağımsız bir kitap yazan kişidir. Milet'li Hekataios eleştirel
tarih anlatımının ve ampirik coğrafyanın ilk önemli eserlerini verdi; bilinen
ilk dünya haritasını yayımladı. Efes'li Herakleitos
"bir insan aynı nehirde iki kez yüzemez" deyimiyle özetlenen değişim
felsefesini geliştirdi. Samos'lu Pythagoras
üçgenin açıları arasındaki ilişkiyi hesapladı; günümüze dek Batı ve Doğu
müziğinin temelini oluşturan ses dizilerini tanımladı. Milet'li Anaksagoras
İyonya felsefe ekolünü Atina'ya taşıyarak, Eflatun ve Aristoteles'in öncüsü
oldu.
Mimari
Yunan geleneğindeki ilk anıtsal taş yapılar
olan Samos'taki Hera Tapınağı, Efes'teki Artemis Tapınağı ve
Milet'teki Apollon Tapınağı, MÖ 560 dolayında inşa edildiler. Daha sonra
yeniden inşa edilerek erken döneme ait izlerini kaybeden bu üç yapı, Batı
mimarisinin başlangıç noktası olarak kabul edilir.
Fenike Alfabesi'nden uyarlanan çeşitli Yunan Alfabeleri MÖ 9. yüzyıldan
itibaren yaygınlık [[Media:]]kazandı. Bunlar arasında soldan sağa yazılan İyon
Alfabesi zamanla diğerlerini tasfiye ederek tüm Helenler tarafından
benimsendi. Halen Yunan Alfabesi olarak bilinen alfabe, İyon
Alfabesidir. Latin ve Kiril (Slav) alfabeleri Yunan alfabesinden türemiştir.:)
İyonlular'da İnanç
Eski Yunan halkı arasında yaygın olan
tanrılara ilişkin çeşitli inanç ve efsaneler ilk kez MÖ 9. yüzyılda İyonya'lı
destan şairi (muhtemelen Sakız'lı veya İzmir'li) Homeros
tarafından derlenerek sistemleştirildi. Homeros'un sistemleştirdiği mitoloji,
Atina'nın egemenliği döneminde (MÖ 5. yüzyıl) tüm Helen dünyasının dini
referans kaynağı olarak benimsendi. Yunan tanrıları insanlara benzerdi.
Tanrılarla insanlar arasındaki en önemli fark insanların ölümlü, tanrıların ise
ölümsüz olmalarıydı......